DERİN KAZI VE İKSA SİSTEMLERİ UYGULAMA VE GÜVENLİK STANDARTLARI (v11)

1. Giriş: Neden İksa Yapılır?

Şehirleşmenin artmasıyla birlikte yapılar yerin altına doğru büyümektedir (Otopark, bodrum kat). Derin kazılar, yan parseldeki binanın temelini boşa çıkarabilir veya yolun çökmesine neden olabilir.

İksa (Shoring), kazı çukurunu ayakta tutan geçici veya kalıcı destek sistemidir. TBDY 2018'e göre derin kazı (H > 5.0m) projelerinde geoteknik rapor zorunludur.

2. Fore Kazık Uygulaması

Fore kazıklar, 65 cm'den 200 cm çapa kadar açılabilen "yerinde dökme betonarme" kazıklardır. İksa sisteminin belkemiğidir.

Şekil 1: Derin kazı güvenliği için uygulanan çok kademeli iksa sistemi (Ankrajlı Kazık Duvarı).

Yapım Yöntemi (Method Statement):

• Delgi: Auger (burgu) veya Bucket (kova) ile istenen derinliğe inilir.
• Donatı: Hazırlanan demir kafes (Manşonlu veya kaynaklı) kuyuya indirilir.
• Betonlama: Tremi borusu kullanılarak, betonun dipten yukarıya doğru dökülmesi sağlanır. Bu sayede betonun ayrışması (segregasyon) önlenir.

3. Mini Kazık Sistemleri

Çapları 25 cm ile 45 cm arasında değişen daha küçük kazıklardır. Büyük fore kazık makinelerinin giremediği dar alanlarda veya daha sığ kazılarda (H < 10m) tercih edilir.

Mini kazıklar genellikle "Kesişen Kazık" (Intersecting Piles) veya aralıklı kazık olarak yapılır ve araları püskürtme beton ile kapatılır.

4. Öngermeli Ankraj (Ground Anchor)

Kazıklar tek başına toprağı tutamaz (Konsol çalışma). Derinlik arttıkça kazıkların arkaya yatmasını önlemek için, zeminin içine doğru "halatlar" (strand) atılır ve gerdirilir.

Öngerme İşlemi (Stressing):

Enjeksiyon donduktan sonra (genellikle 7 gün), hidrolik kriko ile ankraj halatları çekilir. Proje yükünün %125'ine kadar test edilir (Proof Test) ve ardından kilitlenir. Böylece iksa duvarı "aktif" olarak toprağı iter.

5. Püskürtme Beton (Shotcrete)

Kazıkların arasından toprağın akmasını önlemek için, kazı yüzeyine basınçlı hava ile beton püskürtülür. İçine "Çelik Hasır" (Q188/Q131) konulur.

• Kuru Karışım: Çimento ve kum kuru gelir, nozulda su ile karışır. Tozuma yapar.
• Yaş Karışım: Hazır beton mikseri ile gelir, pompalanır. Kalitesi daha yüksektir.

6. Berlin Duvarı (IP Profil) Tekniği

Kazık yerine I veya H profillerin (NPU/NPI) çakıldığı ve aralarının kalaslarla (timber lagging) kapatıldığı sistemdir. Yeraltı suyunun olmadığı kuru zeminlerde ve geçici iksalarda çok ekonomiktir.

7. Kuyu Temel (Perde) Uygulaması

Bitişik nizam yapılaşmada, makine girmesinin imkansız olduğu durumlarda, insan gücüyle (elle) 2-3 metre aralıklarla açılan, içi donatılıp beton dökülen kuyu sistemidir. En eski ama en riskli yöntemdir, çok tecrübeli ekiplerce yapılmalıdır.

8. Sıkça Sorulan Sorular