SAHA (IN-SITU) DENEYLERİ YERİNDE ZEMİN KARAKTERİZASYONU (v11)

1. Giriş: Neden Yerinde Deney?

Şekil 1: Yerinde zemin karakterizasyonu için en yaygın kullanılan SPT (Standard Penetration Test) yöntemi.

Laboratuvar numuneleri alınırken ne kadar dikkat edilirse edilsin, zemin bir miktar örselenir (gerilme boşalması). Saha deneyleri ise zemini "kendi doğal ortamında", üzerindeki toprak yükü altındayken test eder. Bu nedenle sonuçlar genellikle daha gerçekçidir.

2. CPT (Koni Penetrasyon) Deneyi - ASTM D3441

Ucunda elektronik sensörler bulunan bir koninin, hidrolik güçle (statik olarak) zemine sabit hızla (2 cm/sn) itilmesidir.

Sürekli veri alınır (her 2 cm'de bir). Alınan veriler:
qc (Uç Direnci): Zemin sertliğini belirler.
fs (Çevre Sürtünmesi): Zemin türünü (Kil mi Kum mu?) ayırt eder.
u2 (Boşluk Suyu Basıncı): Piezocone (CPTu) kullanıldığında ölçülür.

Özellikle sıvılaşma analizi için SPT'den çok daha hassas sonuç verir.

3. Pressiyometre (Menard) Deneyi - TS EN ISO 22476-4

Önceden açılmış bir sondaj kuyusuna indirilen şişirilebilir bir probun (Membran), gaz veya su basıncıyla şişirilerek kuyu duvarlarına baskı yapmasıdır.

• Limit Basınç (Pl): Zeminin nihai taşıma gücünü verir (Göçme anı).
• Menard Modülü (Em): Zeminin deformasyon (oturma) özelliğini verir.

Özellikle sert killerde ve yumuşak kayalarda en güvenilir taşıma gücü verisini pressiyometre sağlar.

4. Plaka Yükleme Deneyi - ASTM D1194

Genellikle dolgu zeminlerin sıkışma kontrolünde veya temel tabanı seviyesinde taşıma gücünü doğrulamak için yapılır. 30x30 cm veya 45x45 cm boyutunda çelik bir plaka, hidrolik kriko ile kademeli yüklenir.

Bu deneyden Yatak Katsayısı (Kv veya Ks) elde edilir. Bu katsayı, radye temel analizlerinde (Winkler yay modeli) doğrudan kullanılır.

5. Vane (Kanatlı) Kesme Deneyi

Çok yumuşak killerde ucunda dört kanat bulunan bir çubuk zemine batırılır ve döndürülür. Zemini kesmek için gereken tork ölçülerek Drenajsız Kayma Dayanımı (cu) bulunur.

6. SPT (Standart Penetrasyon) Deneyi

(Bu deneyin detayları "Zemin ve Temel Etüdü" dökümanında verilmiştir, ancak saha deneylerinin en önemlisidir).

7. Hangi Test Seçilmeli?